22.08.2025

НЕ хатняму гвалту

Сям'я - гэта адна з найвялікшых каштоўнасцяў, створаных чалавецтвам за ўсю гісторыю яго існавання, але не ўсім атрымоўваецца яе захаваць.

Штогод кожнае чацвёртае забойства здзяйсняецца блізкімі людзьмі.

Пры гэтым нярэдкія выпадкі, калі забойцамi становяцца спакойная, мілая жанчына, якая стамілася ад мужа-тырана, або дзіця, над якім пастаянна здзекуюцца бацькі.

Вытрымкі з заканадаўчых актаў Рэспублікі Беларусь.

Папярэджанне гвалту ў сям'і

У Рэспубліцы Беларусь пакуль няма асобнага закона аб прадухіленні хатняга гвалту. Міжнародныя дакументы, якiя дзейнiчаюць на тэрыторыі Беларусі, маюць дэкларатыўны характар. Нормы крымінальнага кодэкса і Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях накіраваны не на папярэджанне, а на ліквідацыю наступстваў таго, што здарылася, і пачынаюць дзейнічаць пасля факту здзяйснення гвалту. Беларуская дзяржава не мае права ўмешвацца ў прыватнае жыццё да факту здзяйснення гвалту на этапе яго прадухілення.

На дадзены момант рашэнне праблемы хатняга гвалту ў Рэспубліцы Беларусь рэгулюецца наступнымі нарматыўна-прававымі дакументамі:

• Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь;
• Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь;
• Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях;
• Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сям'і;
• Грамадзянскі Кодэкс Рэспублікі Беларусь;
• Закон Рэспублікі Беларусь "Аб асновах дзейнасці па прафілактыцы правапарушэнняў";
• Закон Рэспублікі Беларусь "Аб сацыяльным абслугоўванні".

Усе людзі маюць права жыць БЕЗ ГВАЛТУ (Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека, прынятая Арганізацыяй Аб'яднаных Нацый у 1948 г.)

За здзяйсненне гвалту ў сям'і прадугледжана АДКАЗНАСЦЬ, у тым ліку і крымінальная.

Штогод у Беларусі рэгіструецца каля 400 прычыненняў лёгкіх цялесных пашкоджанняў (артыкул 153 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, караецца аж да арышту на тэрмін да трох месяцаў) з боку членаў сям'і і блізкіх.

За катаванне родных, то есць наўмыснае прычыненне працяглага болю або пакут спосабамі, якія выклікаюць асаблівыя фізічныя і псіхічныя пакуты пацярпелага, альбо сістэматычнае нанясенне пабояў да пакарання да пяці гадоў пазбаўлення волі асуджаецца больш за 500 сямейных "скандалістаў".

Гвалту, спалучанаму з наўмысным прычыненнем менш цяжкага цялеснага пашкоджання (караецца штрафам, або папраўчымі работамі на тэрмін да двух гадоў, або арыштам на тэрмін да шасці месяцаў, або абмежаваннем волі на тэрмін да трох гадоў, або пазбаўленнем волі на той жа тэрмін) падвяргаюцца прыкладна 120 пацярпелых, больш за 350 – гвалту з наўмысным прычыненнем цяжкага цялеснага пашкоджання (караецца абмежаваннем волі на тэрмін ад трох да пяці гадоў або пазбаўленнем волі на тэрмін ад чатырох да васьмі гадоў).

Забойства караецца пазбаўленнем волі на тэрмін ад васьмі да дваццаці пяці гадоў, або пажыццёвым зняволеннем, або смяротным пакараннем.

Не дапускайце гвалт у любой яго праяве. Памятаеце, кожнае злачынства абавязкова цягне заслужанае і справядлівае пакаранне, а шкадаваць аб тым, што здарылася будзе ўжо позна.

МІЛЫЯ ЛАЮЦЦА - ТОЛЬКІ ЦЕШАЦЦА?

Б'Е - ЗНАЧЫЦЬ ЛЮБІЦЬ?

Гэта даўно не ўспрымаецца грамадствам і законам сцвярджальна. Гвалт у сям'і прыводзіць да цяжкіх наступстваў, у тым ліку непапраўных.

Штогод 150 чалавек (кожнае чацвёртае забойства) гінуць ад рук блізкіх людзей. Забойства караецца пазбаўленнем волі на тэрмін ад васьмі да дваццаці пяці гадоў, або пажыццёвым зняволеннем.

Не дапускайце гвалт у любой яго праяве. Памятаеце: кожнае злачынства абавязкова цягне заслужанае і справядлівае пакаранне, а шкадаваць аб тым, што здарылася будзе ўжо позна. Спыніць гвалт у вашых сілах.

ХАТНІ ГВАЛТ - ГЭТА ПАРУШЭННЕ ПРАВОЎ ЧАЛАВЕКА.

У пераважнай большасці выпадкаў ахвярамі гвалту ў сям'і становяцца жанчыны. У шлюбных або партнёрскіх адносінах могуць прысутнічаць як усе віды гвалту, так і некаторыя з іх. Усе пары і сем'і спрачаюцца, але спрэчка можа перарасці ў ХАТНІ ГВАЛТ, калі ваш партнёр выбірае гвалтоўныя спосабы вырашэння канфлікту.

Як не стаць ахвярай хатняга тырана? Што рабіць, калі ў вашай сям'і ўжо мае месца гвалт?

1. Калі склалася крытычная сітуацыя, то паспрабуйце неадкладна пакінуць кватэру.
2. Папрасіце суседзяў, якім Вы больш за іншых давяраеце, каб яны выклікалі міліцыю, калі пачуюць з Вашай кватэры крыкі.
3. У выпадку ж, калі Вы не можаце выйсці з кватэры, неабходна:

• зачыніцца ў ваннай з тэлефонам і паспрабаваць выклікаць міліцыю;
• патэлефанаваць сябрам ці суседзям і папрасіць іх прыйсці на дапамогу;
• адчыніць вокны, паспрабаваць прыцягнуць увагу мінакоў;
• калі Вам удалося трапіць на лесвічную пляцоўку, то званiце ва ўсе дзверы, клічце на дапамогу. Нават калі ніхто не выйдзе, гэта можа астудзіць нападаючага, а ў Вас будуць сведкі ў выпадку, калі вы звернецеся ў міліцыю.

Хто і як абароніць дзяцей ад гвалту і жорсткага абыходжання?

Выхаванне дзіцяці, клопат аб яго здароўі і дабрабыце - гэта працаёмкі працэс, які патрабуе ад бацькоў шмат сіл і цярпення. Як паказвае практыка, нават у шчасных сем'ях, дзе бацькі адчуваюць шчырае каханне і прыхільнасць да сваіх дзяцей, у выхаваўчым працэсе могуць выкарыстоўвацца такія формы ўздзеяння на дзіця, як цялесныя пакаранні, запалохванне, пазбаўленне дзіцяці зносін або прагулкі.

Пры гэтым, большасць бацькоў добра разумее, што такая тактыка выхавання – гэта парушэнне правоў іх дзяцей, а таксама прычына магчымых адхіленняў у псіхічным і фізічным развіцці дзіцяці. Становішча дзіцяці ў сем'ях з больш нізкім узроўнем культуры, у сем'ях, дзе дзіця становіцца клопатам, а не радасцю жыцця, значна горш. Названыя вышэй спосабы выхавання, якія для першай групы сем'яў з'яўляюцца хутчэй выключэннем, тут становяцца нормай. Сітуацыя яшчэ больш абвастраецца, калі адзін або абодва бацькі пакутуюць залежнасцю ад алкагалізму або наркаманіі, або калі сям'я адчувае пастаянныя фінансавыя цяжкасці. Таму праблема гвалту і жорсткага абыходжання з дзецьмі ў сям'і сёння - гэта тое пытанне, якое трэба не проста абмяркоўваць, але і прымаць меры па яго рашэнні.

Жорсткае абыходжанне з дзецьмі ў сям'і (гэта значыць непаўналетнімі грамадзянамі ад нараджэння да 18 гадоў) уключае ў сябе любую форму дрэннага абыходжання, дапушчальнага бацькамі (іншымі членамі сям'і дзіцяці), апекунамі, прыёмнымі бацькамі.

Адрозніваюць чатыры асноўныя формы жорсткага абыходжання з дзецьмі: фізічнае, сэксуальнае, псіхічнае, грэбаванне асноўнымі патрэбамі дзіцяці.

Фізічны гвалт – гэта наўмыснае нанясенне фізічных пашкоджанняў дзіцяці.

Сэксуальнае гвалт – гэта ўцягванне дзіцяці з яго згоды або без такой у сэксуальныя дзеянні з дарослымі з мэтай атрымання апошнімі задавальнення або выгады. Згода дзіцяці на сэксуальны кантакт не дае падстаў лічыць яго негвалтоўным, паколькі дзіця не валодае свабодай волі і не можа прадбачыць усе негатыўныя для сябе наступствы.

Псіхічны (эмацыянальны) гвалт – гэта перыядычнае, доўгае або пастаяннае псіхічнае ўздзеянне на дзіця, тармозячае развіццё асобы і прыводзячае да фарміравання паталагічных рыс характару.

Да псіхічнай формы гвалту адносяцца:

• адкрытае непрыманне і пастаянная крытыка дзіцяці;
• пагрозы ў адрас дзіцяці ў адкрытай форме;
• заўвагі, выказаныя ў абразлівай форме, якія зневажаюць годнасць дзіцяці;
• наўмыснае абмежаванне зносін дзіцяці з аднагодкамі ці іншымі значнымі дарослымі;
• хлусня і невыкананні дарослымі сваіх абяцанняў;
• аднаразовае грубіянскае псіхічнае ўздзеянне, якое выклікае ў дзіцяці псіхічную траўму.

Грэбаванне патрэбамі дзіцяці – гэта адсутнасць элементарнага клопату пра дзіця, у выніку чаго парушаецца яго эмацыйны стан і з'яўляецца пагроза яго здароўю або развіццю.

Да грэбавання элементарнымі патрэбамі адносяцца:

• адсутнасць адэкватных узросту і патрэбам дзіцяці харчавання, адзення, жылля, адукацыі, медыцынскай дапамогі;
• адсутнасць належнай увагі і клопату, у выніку чаго дзіця можа стаць ахвярай няшчаснага выпадку. Фактары рызыкі, якія садзейнічаюць гвалту і жорсткаму абыходжанню з дзецьмі.
• наяўнасць у сям'і хворага на алкагалізм ці наркаманію, вярнуўшагася з месцаў пазбаўлення волі;
• беспрацоўе, пастаянныя фінансавыя цяжкасці;
• пастаянныя шлюбныя канфлікты;
• нізкі ўзровень культуры, адукацыі;
• негатыўныя сямейныя традыцыі;
• непажаданае дзіця;
• разумовыя ці фізічныя недахопы дзіцяці.

Дзеці, якія выхоўваюцца ў сем'ях, дзе суседнічаюць некалькі такіх фактараў, напрыклад алкагалізм аднаго або двух бацькоў, рэгулярныя скандалы, фінансавыя цяжкасці, яшчэ больш схільныя небяспецы, стаць ахвярамі жорсткага абыходжання з боку бацькоў або іншых блізкіх сваякоў.

Жорсткае абыходжанне з дзецьмі можна разгледзець як адну з форм злоўжывання бацькоўскімі правамі. У сувязі з гэтым дзеянні бацькоў або асоб іх замяняючых, якія пагражаюць фізічнаму або псіхічнаму здароўю дзіцяці або яго жыццю, цягнуць за сабой умяшанне ў жыццядзейнасць сям'і звонку.

Выяўленнем сям'ёй, дзе дзеці могуць быць падвергнуты гвалту і жорсткаму абыходжанню, займаюцца ў межах сваёй кампетэнцыі ўстановы аховы здароўя, установы адукацыі, органы апекі і папячыцельства, органы ўнутраных спраў, жыллёва-камунальныя гаспадаркі і іншыя дзяржаўныя органы і арганізацыі. Звесткі аб фактах жорсткага абыходжання з дзіцём у сям'і могуць быць таксама прадастаўлены ў вышэйназваныя ўстановы сваякамі дзіцяці, яго суседзямі і іншымі асобамі, якія валодаюць дакладнымі звесткамі аб склаўшайся ў канкрэтнай сям'i складанай сітуацыі.

Сігналамі для выяўлення сямейнага недабрабыту могуць стаць:

• стан здароўя і знешні выгляд дзіцяці (небяспечнае для жыцця дзіцяці захворванне, лячэннем якога не займаюцца бацькі; наяўнасць траўм, сінякоў; неахайны выгляд дзіцяці і інш.);

• асаблівасці паводзін дзіцяці ва ўстановах адукацыі (агрэсіўнасць у адносінах да аднагодкаў і дарослых; замкнёнасць; празмерная ўзбудлівасць і інш.);

• нізкі ўзровень педагагічнага патэнцыялу сям'і (адсутнасць цікавасці да спраў дзіцяці ў навучальнай установе; ухіленне ад бацькоўскіх абавязкаў, адсутнасць клопату; ужыванне алкаголю ці іншых наркатычных сродкаў);

• стаўленне сям'і да ўстановы адукацыі, якую наведвае іх дзіця (ухіленне ад кантакту з работнікамі і адміністрацыяй установы адукацыі; няяўка на бацькоўскія сходы і інш.);

• запазычанасць па плаце за тэхнічнае абслугоўванне, карыстанне жылым памяшканнем, камунальныя паслугі;

• заявы ў органы ўнутраных спраў аб сыходах непаўналетніх з дому, іх вышуку і інш.

Пазбаўленне бацькоўскіх правоў - гэта вельмі жорсткая мера, у выніку якой пакутуюць і бацькі, і іх дзеці. Часцяком, следствам гэтага становіцца поўная страта дзіцяча-бацькоўскіх узаемаадносін. Таму, звяртаючыся да людзей, якія ўжо стварылі свае сем'і, ці яшчэ толькі стаяць на парозе сямейнага жыцця, хочацца спытаць: "Ці часта вы задумваецеся аб тым, наколькі камфортна ваша дзіця адчувае сябе ў вашай сям'і або якое месца зойме дзіця ў вашай будучай сям'і?"

ПАМЯТКА ДЛЯ БАЦЬКОЎ

Па прафілактыцы гвалту ў сям'і

Стварыце дома асяроддзе, якое характарызуецца цяплом, станоўчай цікавасцю і ўдзелам дарослых членаў сям'і да дзяцей.

Не выкарыстоўвайце метад пагроз і запалохвання дзяцей у вырашэнні хатніх праблем.

Не апускайцеся да ўзаемных абраз і рэзкіх абвінавачванняў у адрас адзін аднаго і дзяцей.

Памятайце, што псіхалагічны гвалт (г. зн. прыніжэнне пачуцця ўласнай годнасці, слоўныя абразы, грубасць у адносінах да дзяцей) здольна глыбока параніць дзіця.

Не выкарыстоўвайце эканамічны гвалт да членаў сям'і.

Старайцеся ніколі не прымяняць фізічны гвалт да каго б там ні было.

Завядзіце дома рыбак, хамячка, сабаку, кошку ці іншых жывёл. Дапамажыце дзіцяці ў выхаванні братоў нашых меншых.

Вучыце дзяцей клапаціцца аб малодшых, аб пажылых людзях, аб хворых і нямоглых.

Рэкамендуйце дзецям чытаць сапраўдную мастацкую літаратуру, дапамагайце ім развіваць добры густ у выбары відэафільмаў. Чытайце разам з дзецьмі.

Шчыра любіце дзяцей. Памятайце, што "ласкай заўсёды даможашся больш, чым грубай сілай". В.А. Сухамлінскi казаў: "Дзіця ненавідзіць таго, хто б'е". Памятайце аб асабістым прыкладзе. Будзьце ва ўсім узорам сваім дзецям!

Аддзел аховы правапарадку і прафілактыкі аддзела ўнутраных спраў Асіповіцкага райвыканкама

osipovichi-region.by